تاریخ موسیقی دوره باروک - بخش نخست ،نویسنده و گوینده و آموزگار:رابعه رضوی علوی

محل تبلیغات شما محل تبلیغات شما

تاریخ موسیقی دوره باروک - بخش نخست
نویسنده و گوینده و آموزگار، تلخیص و گرد آوری  : اینجانب - رابعه رضوی علوی (عسل)
منبع آموزشی : کتاب درک و دریافت موسیقی - اثر : راجر کیمی ین
***********
درود بر یاران.
این آغازین درس سال 2017 وکالیست سوپرانوست. اگر با آموزشهای شنیداری کانال تلگرام رسمی من ، در یک سال اخیر همراه بوده باشید ، به یقین می دانید که تمامی فصلهای تاریخی و سبک شناسی موسیقی در همه دوره های زمانی از آغاز تا اکنون را به شما همراهان دیرین و نوین به تمامی آموزانده ام.
اما آنچه در نخستین و واپسین وبلاگ وکالیست سوپرانو ، تنها مرجع علمی و آموزشی برای هنرجویانم ، از دیروز تا فرداها ، از این مجموعه تازه آموزشهای در چند قدمی 14 سالگی وبلاگ وکالیست خواهید آموخت ، تنها چکیده ای کوتاه از این درسهای شنیداری گسترده است که با صدای من ، شنیده اید . تمامی حقوق مولف و مصنف به ویژه در درسهای شنیداری وبلاگ برای من ، رابعه رضوی علوی ( عسل ) محفوظ می باشد.
اگر از درسهای سالها و فصلهای گذشته وکالیست سوپرانوی من به یاد داشته باشید ، بیشینه دوره های تاریخ موسیقی تا عصر باروک را به اختصار شناختیم. اکنون ، این ره را امتداد خواهیم بخشید و از جمله در درس نخست ، به معنی واژه باروک و ویژگیهای کلی این دوره تاریخی اشاره می کنیم.
اکنون زمان سالهای 1600 تا 1750 را نشانگر است. عهدی که به باروک ، شهرت یافته است و خاستگاه دوره "پرزرق وبرق ترین و نامانوس ترین شیوه های آفرینش در موسیقی " است. اصولا نام این دوره از همین ویژگیها برآمده است.پرتزیین و نامانوس بودن ، فزونی کنش و پیچش نقشها ،اشرافی گری در آثار هنری آفریده شده در هنر نقاشی ، معماری کامل وبی نقص و یکپارچه و هر آنچه می توان در ذات تجمل گرایی دانست، همچون نماد اصلی سلطنت قدرت و ثروت ، در دوره باروک به تصویر کشیده می شود یا در هنر معماری ، از آن برای ساخت باشکوه ترین بناهای تاریخی ، از جمله کاخ مشهور ورسای لویی چهاردهم در فرانسه ، بهره گرفته می شود .
از سویی تاثیر طبقه متوسط اجتماعی به ویژه سوداگران و بازرگانان بر آثار این دوره و گسترش این عهد ، انکارناپذیر است ،از آن رو که در نقاشیهای به جای مانده از این دوره ، زندگی روزمره این طبقه را به روشنی به تصویر می کشد.   
همزمانی باروک هنر با دوره نیوتن و گالیله در علم ریاضیات ، و اکتشافات نوین بشری باعث می شود ، از هم آوایی هنر و دانش ، عقل گرایی فزونتری بر این عصر از تاریخ حکمفرما شود .
سرآمدان قافله موسیقی دانان باروکی را باید گئورگ فریدریش هندل ، و یوهان سباستین باخ دانست که در پایان این دوره به باخ می انجامد که نقطه پایان این عهد را سال 1750 ، یعنی دم بدرود حیات گفتن باخ بی مثال دانند.مهمترین آهنگسازان باروک پس از هندل و باخ ، همانا ، کلودو مونته وردی ، هنری پورسل ، آرکانجلو کورلی و آنتونیو ویوالدی بودند.  
تاریخ شناسان ، این هنگام از زمان را بر 3 عهد دانسته اند :
 1- عهد نخستین باروک ، سرآغاز (1600 - 1640) ، 2- عهد میان باروکی یا میانه ( 1640 - 1680) و آن گاه ، 
3- پایان باروک ( 1680 - 1750 )
لحظه دگرگونیهای فزون را همان عهد نخست باروک باید دانست ، و زمان خلق آثار بی همتا و بس ماندگار را عهد پایانی آن ، هر چند وردی هایی هستند که خود سرآمد دگرگونیهای هنری با دراماتسیم و بهره جویی درست از تضاد در آثار خویش شوند . اینگونه است که ایتالیا ، این هنگام ، سرسلسله پیدایش مهمترین بخش از موسیقی آوازی جهان یعنی اپرا می شود. آنچه امروز ، به نام اپرا می شناسیم ، نمایشی پرشکوه با همرهی ارکستر و آوازخوانان بس موسیقی آشنا در هنر سترگی که ضرباهنگ و اوج و فرودهای معین دارد و کلامی به غایت ، فنی و دقیق ، محصول همین باروک اولیه است .
بافت موسیقایی بیش از همیشه ، هوموفونیک است .این نکته شاید مهمترین تفاوت دو عصر رنسانس و باروک را آشکار می سازد . هرچه بافتهای دوره رنسانس ، پلی فونیک اند ، در مقابل ، دوره باروک ، بافت موسیقایی ، هوموفونیک تر است و به ویژه آغازین سالهای دوره ویژگی یک خط واضح ملودی و آکورد همراهی کننده اش ، آن را از عهد رنسانس و نیز دوره پایانی باروک متمایز می سازد .
در باب پایداری یا ناپایداری آکوردها ، باید اذهان داشت ، بهره جویی از دیسونانس ها ، به طور چشمگیری در این عهد فزونی می یابد و نقش پررنگ تری به ناپایداری و تضاد ، برابر آرامش و پایداری می بخشد. بنابراین عهد دیسونانس ها بوده است . اما آواز با خط ملودیی که برای ساز نوشته شده ، همنوا می شوند.
دوره میانی باروک (1640 - 1680) ، گاه پیدایش ماژور و مینورها به جای مدهای آشنای کلیسایی است که میراث قرون وسطا بود ، اما درست از میانه باروک ( سالهای میانی قرن هفدهم ) است که رفته رفته  ماژورها و مینورها ، در معنایی که امروز می شناسیم ،جایگزین آن مدهای کهن می شوند . شاید اوج شکوفایی موسیقی سازی است و بهترین آثار سازی در همین دوره ، آفریده شده اند ، و ساز ویلون در این میان اهمیت فزونتری نیز می یابد.
مهمترین بخش از تاریخ باروک ، اما ، دوره پایانی (1680 تا 1750 ) یا سالهای پایانی قرن هفدهم تا میانه قرن هجدهم میلادی است .
از منظر دانش هارمونی ، آن ویژگی آشنای کشش آکورد درجه پنجم( دومینانت) به یکم که پیش از این بارها در فصل هارمونی وبلاگ وکالیست سوپرانویم ، به تفصیل بدان پرداختم ،بسیار مورد توجه آهنگسازان این دوره پایانی قرار می گیرد ، عهد پلی فونی هایی است که در مقابل فصل نخست باروک ، خوش می درخشد و آن سوتر باید گفت ، مهمترین اهمیت این عصر ، افزودن بر نقش موسیقی سازی ( موسیقی بی کلام ) است .یکی از درخشان ترین دوره ها، در آفرینش موسیقی برای ساز ، در میان دگر اعصار تاریخی است .
از مهمترین ویژگی های عصر باروک که افزونتر مقصود دوره پایانی در معنی اخص کلمه است ، به یکنواختی حس و حالت باید اشاره کرد . یعنی اگر اثری با حزن و اندوه و حس غمینی آغاز می شد ، تا پایان بر همان حس باقی می ماند و گر شادمانه بود ، تا پایان اثر چنین حسی بدون تغییر می ماند. زبان و ضرباهنگ و الگوهای ملودیک خاص باروک است گرچه گاهی دگرگونی های کم دامنه ای  در موسیقی سازی ، در همراهی با دگرگونی های افزونتر موسیقی آوازی این دوره ، می توان ادراک کرد.
ضرباهنگ : درست به همین دلیل ایستایش و تغییر ناپذیری ریتم پیوسته این زمان است که می گوییم حس و حالت نیز همسان آن یکنواخت می ماند. حرکت آهسته و پیوسته و کم تغییری که انسجام کلی را بر اثر حفظ می کند و کمتر دستخوش دگرگونی می شود .
ملودی : همسان ضرباهنگ و حس در دوره باروک ، خط ملودی گاه بسیار تکرار شونده است و تمپو و سرعت کمتر تغییری در ساختار می یابد .اما بسط و گسترش خط ملودی برخاسته از ویژگی "سکانس ملودیک " بوده که به معنی تکرار خط ملودی در سطوحی بم تر یا زیرتر از خط اصلی آن است.نتهای آراینده افزون ، ساختار اثر را بسیار پیچیده  می سازد . نتهای چابک و شتابان ، در ساختار آن فراوان است ، چنان که در می یابیم ریتم پوینده اش ، گاه از تعادل و توازن ، فاصله می گیرد و چالاک تر ، ره می پیماید.
دینامیک : پیوسته است و هم طراز ضرباهنگ و ملودی ، این انسجام را گسترش می بخشد.گاه حجم صوتی ایستا ، به ناگه چنان دگرگون می شود که دینامیک انگار انتقال پردامنه ای را تجربه کرده است و از سطحی به سطح دگر منتقل شده است . از همین روست که داینامیک باروک ، پله ای است. بنابراین از تغییر دهنده های تدریجی چون کرشندو و دی کرشندو، کمتر نشان یابیم. 
سازهای باروکی : کلاوسن ( هارپسیکورد) ، ارگ  و کلاویکورد . دلیل مهم استفاده گسترده از این گروه از خانواده سازهای شستی دار ، ویژگی های موسیقی باروک است که مهمترین آن ، یکنواختی دینامیک است که با ساختار و شیوه نوازندگی سازهایی چون ارگ و کلاوسن ، هماهنگی دارد چرا اصولا امکان دگرگونی دینامیک هنگام نوازندگی را از نوازنده سلب می کند . این امر در سازی چون کلاویکورد ، کمی تعدیل می شود و امکان اجرای دینامیک های مزوپیانو و پیانو سیمو ، تا اندازه ای فراهم می شود که برخاسته از مکانیسم خاص تیغه های برنجی آن است که بر سیم هایش ، ضربه می زند .ساز خانگی تری که مناسب آماتورها بود.
بافت موسیقایی باروک :  بافت پلی  فونیک در پایان باروک پایانی ، چنان است که چند خط ملودی جداگانه در بخش صدایی سوپرانو و باس به طور خاص ، در پی آفریدن نواهایی مجزایند که گوش شنونده را با خویش همراه می سازد. گویی هر کدام ، ملودی شاخص و روشنی داشته باشد ، مثلا باس ها و سوپرانو ها ، که مهمترین گروههای صدایی هستند ، در رقابتی آشکار ، در پی بیان موسیقایی خویشند . تقلید در لایه های صوتی نیز متداول است و گاه خطوط همسانی را در بخشهای متفاوت صدایی می شنویم. امکان دگرگونی بافت ،  و کلام در موسیقی آوازی وجود دارد . 
استفاده از بافتهای گوناگون میان آهنگسازان ، یکسان نبوده و مثلا موسیقی باخ ، پلی فونیک تر از آثار موسیقایی هندل ، به گوش می رسد اما هندل تضاد بافتهای پلی فونیک و هوموفونیک را افزونتر می پسندد.    
آکوردها : در این دوره ، گسترش می یابند و به کارگیری آن در کنار خط ملودی ، معمول می شود و ساختار مستقل تری در نگارش اثر موسیقایی می یابند. یافتن هماهنگی آکوردهای متناسب با خط ملودیها و یا حتی نوشتن ملودیهایی بر پایه  گروه مشخصی از آکوردهای بهم پیوسته و منسجم ، با توجه به پیوندهایشان ، از همین دوره ، است که گسترش می یابد.
نقش خط صدایی باس در دانش هارمونی موسیقی بیش از گذشته پررنگ می شود و از جمله ، بافتهای موسیقایی بر خط ملودیک باس متمرکز می شوند.
همین امر ، پایه مهم و دلیل پیدایش بخش همراهی گری چون باسوکنتینوئو ،  و اصطلاح مهم موسیقایی یعنی باس فیگوره می شود که زاده عصر باروک است . 
باس کنتینوئو : خط ملودیک بخش صدایی باس که نشانگان و اعدادی زیر نت خویش داشت .این عدد ، نوع آکورد اجرایی بر اساس آن نت را نشان می داد و سازهایی چون ارگ و کلاوسن خط باس را با دست چپ، می نواختند . گفتنی است که زهی هایی چون ویولنسل نیز درست همین خط ملودی باسوکنتینوئو را همسان این سازها می نوازند .خط ملودی دست راست نوازنده ارگ یا کلاوسن هم با تناسب همین عدد باس فیگوره ،گاه بداهه نوازی می شود. یکی از آزادمنشانه ترین دوره های تاریخی در شیوه نواختن این خط ملودی برای نوازنده است که انگار پایه موسیقی جاز امروزی و قرون آینده را بنیان می نهد و از حیث شیوه نگارش خلاصه و موجزش ،  به ترانه های موسیقی جاز که بر پایه آن نوازنده پیانو ، بداهه های خیال انگیز می آفریند ، می ماند. اما هنوز قرن هفدهم و هجدهم تاریخ موسیقی است و بس زودهنگام باشد که چنین گوییم. اصولا ، باسوکنتینوئو ، جریان بهم پیوسته آکوردهایی را تامین می کند که گاه به جای نگارش همه آنها ، با نگارش عدد آنها ، در زمان و هزینه نوشتن اش ، صرفه جویی بسیار می شود .
کلام و موسیقی : همچون دوره رنسانس در موسیقی آوازی عهد باروک نیز ، گامهای بالارونده ، طیران روح است و پایین رونده ها ، نمایانگر ، افول و اینگونه است که در بیان موسیقایی واژه ها از همین ویژگی مهم گامها به خوبی استفاده می شود تا سوگ عاشقانه یا رنج مسیح هنگام تصلیب در کروسیفیکوس مس با کروماتیک پایین رونده ، تجسم یابد و برخاستن و صعود با گامهای بالارونده ، نمایانده شوند .
اما نتهای چالاک بر مبنای هجاها برای ایستایش بر هر واژه و موکد ساختنشان در آفرینش کلام موسیقی آوازی بس ، بسیار استادانه استفاده می شود. 
ارکستر باروک : دوره تکامل سازهای خانواده مهم زهی ها است.ارکستر ده تا چهل نوازنده دارد.چیدمان منعطفی که از هر اثر به آن دگر ، دگرگون شود .باسوکنتینوئوی کلاوسن همرهی کننده زهی هایی چون ویولونسل و کنترباس و باسون ، و محدوده زیرتر صدایی ، سازهایی چون ویولون یکم و دوم و ویولا ، نقش مهمی در همین ارکستر باروکی دارد. در کنار آنها ،  حضور سازهایی چون خانواده بادی چوبی ها ، بادی برنجی ها ، کوبه ای ها ، رکوردرها ، ترومپت ها و هورن ها و ترومبون ها و تیمپانی ، بخش باسو کنتینوئو و زهی ها را غنی تر می ساختند.
با توجه با ساختار اثر ، گاه فلوت ، گاه ابوا ، ترومپت و تیمپانی  به ویژه در آثاری که ضرباهنگ شادمانه تری دارند همراه ارکستر می شود .
مهمترین آهنگسازان باروک یعنی باخ و هندل  و ویوالدی با توجه به "رنگ صوتی " هر ساز ، و استفاده هوشمندانه و استادانه از ترکیب رنگهای صوتی گوناگون ، آمیزه ای دلنوا از سازهای خوش صدا را برای مخاطبان و موسیقی شناسان فراهم می آورند که منحصر به فرد بوده و با استفاده به جا از همه شیوه ها ، چون تقلید خطوط ملودی در سطوح مختلف صدایی میان سازهای زهی و بادی ها ، تنظیم برای گروههای مختلف سازی و استفاده درست از ملودی و ریتم و هارمونی در کنار هم ، آثار ارکستری تمام عیاری را پدیدار می ساختند که تا امروز شنیدنی و مثال زدنی است.
فرم باروک : می دانیم که خاصیت ایستا و یکنواخت موسیقی سازی ، مهمترین ویژگی این دوره است. با وجود این ، تضاد در" موومان ها ی" یک اثر کامل و مستقل باروکی ، که هر یک "تم" یکتای ویژه خویش را دارند ، پایانی روشن و مشخص می یابد. سکوت میان دو موومان ، خط فاصل آن دو از یکدگر بوده و در سه موومان می توان ، برای نمونه آغازی پرهیاهو و چالاک و شتابان  را به دومین موومان سپرد که آرامش فزونتری دارد و آنگه به واپسین موومان ره پیمود که تندتر و سبکبال تر است .
فرمهای سه تایی  A B A
A B  فرمهای دوتایی 
در کنار فرمهای  بهم پیوسته ای که تقطیعی هم ندارد از مهمترین بافتهای باروک هستند . تضاد موسیقایی در هر فرم با حجم های صوتی گوناگون و پیوستگی بس منسجم و متوالی ، خود اساس فرم شناسی این دوره سراسر حس و خیال آهنگسازان باروک است .
در نوشتار دگری به "جایگاه موسیقی در جامعه باروک " و  برخی از مهمترین " فرم های ارکستری این دوره خواهم پرداخت.
نسخه صوتی این مجموعه آموزشی را می توانید در آرشیو بهار و تابستان 1395 خورشیدی ، با صدای نویسنده این نوشتار ، اینجانب رابعه رضوی علوی (عسل ) بیابید.
در درسهای آینده این فصل از آموزشهای تخصصی من ، در سال 2017 ، نیز همرهم باشید.
#Happy New year 2017
My Only Offical telegram channel
@rabeahrazaviofficial , @rabeahrazavi

مشخصات

  • منبع: http://vocalistmezzosoprano.persianblog.ir/post/36
  • کلمات کلیدی: باروک ,دوره ,موسیقی ,ملودی ,مهمترین ,همین ,دوره باروک ,موسیقی آوازی ,رضوی علوی ,رابعه رضوی ,دوره پایانی ,مهمترین آهنگسازان باروک
  • در صورتی که این صفحه دارای محتوای مجرمانه است یا درخواست حذف آن را دارید لطفا گزارش دهید.

تبلیغات

محل تبلیغات شما
محل تبلیغات شما

آخرین مطالب

آخرین ارسال ها

عکس آقای خامنه ای